Het verkennend gesprek voor een knoop in je ziel
Jean-Paul Essers (Mondriaan) en Nicole Smeets (CZ) eendrachtig op weg naar kortere wachttijden voor mensen met mentale problemen.
Zestien partijen in onze regio staan samen klaar om de wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg terug te dringen. Een uniform instroommodel moet ervoor zorgen dat mensen sneller op de juiste plek de juiste hulp krijgen. Of beter nog: dat ze mentaal sterker worden en dus zonder dure, complexe zorg de uitdagingen in hun leven aankunnen. Cruciaal in deze aanpak is het verkennend gesprek.
Door Jos Benders, arts-redacteur
In de praktijk betekent dit een grote verandering voor degene die psychische klachten heeft. Wat gaat hij of zij ervan merken en hoe helpt dit de toegang tot de geestelijke gezondheidszorg waarborgen? Nummer 1 spreekt met Jean-Paul Essers van Mondriaan, voorzitter van de raad van bestuur.
Schrikken: tachtigduizend mensen staan landelijk op de wachtlijst voor hulp bij geestelijke problemen. Zuid-Limburg telt drieduizend wachtenden. Mag je spreken van een alarmfase?
‘Je zal maar maanden op de wachtlijst staan terwijl je ernstige angststoornissen hebt of een depressie die alleen maar erger wordt. We zijn het bijna normaal gaan vinden, maar laat ik duidelijk uitspreken: het is niet normaal.’
Dat klinkt als 112-ggz.
‘De wachtlijsten zijn het grootste knelpunt. Ik denk daarbij aan iemand als Pleun, die door een zware depressie op momenten suïcidaal was en te lang op passende hulp moest wachten. Of aan Boris, die door een bedrijfsongeval minder kon werken en een schuldenproblematiek ontwikkelde en hulp nodig heeft om daar uit te komen. Om die uitdaging het hoofd te bieden, is een diepgaande transformatie in denken en werken nodig waar huisartsen, de zorg- en welzijnspartners in het sociaal domein, ggz, zorgverzekeraars, gemeenten en inwonerorganisaties gezamenlijk in optrekken.’
Het woord epidemie komt in me op.
‘Je kunt zeker spreken van een epidemie. Mensen worden steeds vaker geconfronteerd met mentale gezondheidsproblemen. De eenzaamheid is toegenomen omdat er vaak geen vangnetten meer zijn zoals familie of de omgeving. Maar ook de druk op jongeren neemt toe, door veranderingen in de manier van leven, sociale media en de verruwing van de maatschappij.’
Als zo veel mensen in psychische nood zitten, dan beïnvloedt dat ook de omgeving. Daarmee zou de kans van hen die ermee hebben te maken nog weleens twee- of driemaal zo groot kunnen zijn. Of groter.
‘We zien inderdaad dat niet alleen mensen die wachten op psychische hulp geraakt worden, maar ook hun omgeving en andere betrokken professionals zoals bijvoorbeeld de huisarts. We kijken daarom breder, bijvoorbeeld ook naar preventie en de inzet van ervaringsdeskundigheid.’
Er ligt al een tijdje een plan voor Zuid-Limburg: de vorming van een team waarin huisartsen en ggz hun krachten bundelen. Heb je mentale problemen, dan gaat dit team je helpen. Het nieuwste idee is dat van het verkennend gesprek. Hoe werkt dat?
‘Een belangrijk onderdeel is het uniform instroommodel. Een onderdeel hiervan is het verkennende gesprek waarin samen met de persoon door hulpverleners wordt gekeken naar de beste oplossingen. Daarnaast zal er tussen al deze verschillende partijen nog beter samengewerkt worden om mensen van de best passende zorg of ondersteuning te voorzien. Al met al beogen we hiermee de wachtlijsten te laten slinken, het aantal verwijzingen naar de ggz te verlagen en een positieve impact te hebben op gezondheid, kwaliteit, medewerkerstevredenheid en zorgkosten.’
Beddenhuizen bij klinieken voor mentale zorg zijn met de sloophamer tegen de grond gewerkt. Voorbeelden zijn Welterhof en Vijverdal. Je zou zeggen: het ging goed met de ggz. Foute inschatting?
‘Niet alleen bij Mondriaan maar in het hele land is het aantal bedden in psychiatrische ziekenhuizen tussen 2008 en 2020 volgens beleid van het toenmalige kabinet met ruim dertig procent afgenomen. De bedoeling was meer ambulante behandeling, in de omgeving van de patiënten, dus niet meer in klinieken. Dat is niet voldoende gelukt.’
De verantwoordelijke staatssecretaris voor ggz-zorg is Vincent Karremans (VVD). Welke boodschap heeft u voor hem?
‘We kunnen in de regio veel zelf regelen om de geestelijke gezondheidszorg toegankelijk, betaalbaar en van goede kwaliteit te houden. Van de overheid vragen we een faciliterende en stimulerende houding om niet alleen de komende jaren maar ook daarna deze reeds ingezette beweging te blijven steunen. Dus, meneer Karremans, de oplossingen hebben we, nu nog de doorzettingsmacht van politiek Den Haag.’
Heeft u de zorgverzekeraars voldoende mee?
‘In de ingezette transformaties in Zuid-Limburg is samenwerking een absolute voorwaarde. Met huisartsen, gemeenten, sociaal domein en last but not least de zorgverzekeraars. Met CZ en VGZ als grootste verzekeraars in de regio hebben we partijen die verantwoordelijkheid nemen en de transformatieplannen zo goed mogelijk ondersteunen. Dankzij hen hebben we vorig jaar een start kunnen maken met de verkennende gesprekken, nog voordat het nieuwe plan mentale gezondheid formeel was goedgekeurd. Meedenken, ondersteunen en tempo maken is het adagium in Zuid-Limburg. Voor Fleur en voor Boris.’
