Hartfalen? Laat het checken!

Naar schatting een kwart miljoen Nederlanders leeft onbewust met een tikkende tijdbom in het lijf: hartfalen. Een ernstige hartziekte die vaak fataal afloopt, in Nederland zo’n achtduizend keer per jaar, maar die wél behandeld kan worden. ‘Als we er op tijd bij zijn, stijgt de levensverwachting en de kwaliteit van leven’, zegt cardioloog Sandra van Wijk van Zuyderland. ‘Helaas wordt hartfalen nog heel vaak niet herkend.’

Door JOS CORTENRAAD | Fotografie STEFAN SANDERS (STEFANSANDERSFOTOGRAFIE.NL)

In de derde week van april staat de Nationale Hartfalenweek op het programma. Een grootscheepse landelijke campagne om mensen te wijzen op het risico van hartfalen, verzamelnaam voor een slecht functionerend hart. Zuyderland Medisch Centrum in Heerlen en Sittard-Geleen doet volop mee.

‘Uiteraard’, zegt Hilda Deckers, verpleegkundige hartfalen. ‘Juist in deze regio lijden veel mensen aan hartfalen. We zien ze elke dag op de poli’s en op de verpleegafdelingen. De meeste zien we echter niet, omdat ze de symptomen niet herkennen en bepaalde klachten voor lief nemen. Op een dag komen ze toch hier terecht en vaak is dat meteen een langdurige ziekenhuisopname. Hadden ze zich eerder gemeld, dan hadden we een opname wellicht kunnen voorkomen en de ziekte eerder en beter kunnen behandelen. Met deze campagne roepen we iedereen op zelfonderzoek te doen en te letten op familie en vrienden. Bij twijfel: ga naar de huisarts. We kunnen echt helpen.’

Serieuze klachten

De cijfers zijn veelzeggend. Op dit moment zijn er 246.000 Nederlanders gediagnosticeerd met hartfalen en daarnaast weten ongeveer 255.000 Nederlanders niet dat zij hartfalen hebben. Elke dag overlijden gemiddeld tweeëntwintig mensen aan de ziekte, vaak onverwacht. ‘Het is de meest voorkomende doodsoorzaak binnen het brede scala van hart- en vaatziekten’, weet Sandra van Wijk. ‘Vaker nog dan een hartinfarct. Hartfalen is een sluipmoordenaar in verschillende gedaanten. Het komt erop neer dat het hart niet hard genoeg knijpt om het bloed rond te pompen of niet soepel genoeg is, ook wel stijf hart genoemd. De aandoening is chronisch, progressief en ongeneeslijk. De klachten zijn serieus. Het tast je conditie aan, het lichaam houdt vocht vast en uiteindelijk wordt het dagelijks leven almaar zwaarder en belanden patiënten vaak in een ziekenhuisbed. Veel patiënten worden depressief. Slecht nieuws ja, maar de laatste jaren zijn er goede behandelingen mogelijk. Met medicijnen hebben we de laatste jaren meer te bieden. Ook met een betere leefstijl is veel winst te behalen. Belangrijk nu echter is om zo vroeg mogelijk de signalen op te pakken.’

Duidelijk signaal

Dat is nog niet zo makkelijk, erkent Rachel Simons, verpleegkundig specialist hartfalen bij Zuyderland.‘Vermoeidheid, kortademigheid, lusteloosheid, verminderde eetlust’, somt ze enkele symptomen op. ‘Tja, wie heeft daar niet af en toe last van? En het kan horen bij COPD, bij slecht functionerende longen of andere ziekten. Met het klimmen der jaren zijn dergelijke klachten niet ongewoon. Een duidelijker signaal is vocht in benen of buik, dat is eigenlijk nooit normaal. Mensen denken vaak dat het hoort bij zwaarlijvigheid. Iets wat in heel Nederland en zeker hier veel voorkomt. Ze gaan daarom niet snel naar de huisarts; en áls ze gaan, twijfelt die ook regelmatig. Terwijl een afwijkend hartfilmpje en een bloedtest al voldoende reden is om door te verwijzen voor een hartecho. Daarom duurt het vaak veel te lang voordat patiënten met hartfalen bij ons komen, de enige plek waar uitgebreide diagnostiek mogelijk is.’

Hartinfarct en leefstijl

De oorzaken van hartfalen zijn divers, legt cardioloog Van Wijk uit, opgeleid in Maastricht en gespecialiseerd in hartfalen. ‘Het kan een genetisch defect zijn, maar meestal is hartfalen het gevolg van ritmestoornissen of een hartinfarct. Ook kankermedicijnen kunnen hartfalen veroorzaken. Met name een infarct wordt vaak niet onderkend, zeker niet bij vrouwen. Een stukje hartspier sterft af en daardoor ook de pompcapaciteit. Uiteindelijk kan het hart dan niet meer voldoende pompen. Andere organen krijgen het moeilijk, de patiënt zwelt op van het vocht met in het ergste geval overlijden tot gevolg.’

Ook een ongezonde leefstijl is vaak de boosdoener, vult Rachel aan. ‘Niet bewegen, roken, overgewicht, stress; allemaal triggers voor hoge bloeddruk, diabetes, COPD en vervolgens hartproblemen. Natuurlijk is daar iets aan te doen, óók als we al hartfalen geconstateerd hebben. Met gezonder leven kun je altijd beginnen. Wij ondersteunen daarbij met medicijnen en allerlei programma’s en therapieën. Hier komen mensen doodziek binnen en toch kunnen we nog heel veel winst behalen, in gezondere jaren. Maar nogmaals: hoe eerder we beginnen, hoe beter.’

Huisartsen alerter

Zuyderland grijpt de Nationale Hartfalenweek aan om de publiciteit op te zoeken en bezoekers van de ziekenhuizen te wijzen op de verborgen, sluipende hartziekte. Niet voor het eerst. ‘Zeker niet’, haakt Hilda aan. ‘Vorig jaar en in 2024 hebben we ons gericht op de huisartsen in de omgeving met voorlichting en een preventieprogramma. Dat heeft goed gewerkt. De huisartsen zijn alerter en kunnen al voorwerk doen door een bloedprik en een hartfilmpje. Na de campagne vorig jaar verwijzen ze steeds vaker door naar ons of naar de zogenoemde anderhalvelijnscentra, PlusPunt of Anders Beter Centrum in onze regio. Hier krijgen de mensen een eerste uitgebreid onderzoek met echo. Als er aanleiding is, worden ze meteen naar ons gestuurd. Natuurlijk betekent dat extra drukte voor ons, maar dat is nu net de bedoeling. Uiteindelijk betekent het minder ziekenhuisopnames.’

App op afstand

Eenmaal bij het Zuyderland nemen cardiologen en verpleegkundigen de zorg over. Medicatie en gezonde leefstijl zijn leidend. Met sinds een half jaar ondersteuning met de app Luscii. ‘Patiënten sturen via de app regelmatig gegevens door naar ons’, legt Sandra uit. ‘Bloeddruk, hartslag, gewicht. Ook kunnen ze doorgeven hoe ze zich voelen en of er bepaalde klachten zijn. Onze e-nurse controleert dagelijks op meldingen en afwijkende metingen en indien nodig wordt direct actie ondernomen. De ervaringen tot nog toe zijn goed, e-health zal in de toekomst steeds belangrijker worden. Nu is het vooral aanvullend op de traditionele behandelingen. De app geeft ook tips en informatiemodules. We zien in de praktijk dat behandeling van hartfalen zin heeft. De levensverwachting blijft stijgen en vooral ook de jaren met meer kwaliteit van leven. Als we maar tijdig kunnen ingrijpen.’