Een inhaalrace die hen met trots vervult

Gezondheid wordt mede bepaald door de leefomgeving, zekerheid rond het bestaan, werkomstandigheden en onderwijs. In Nederland bestaan grote verschillen in gezondheid tussen groepen. Mensen met een laag inkomen leven gemiddeld acht jaar korter en vierentwintig jaar minder in goede gezondheid, zoals in Heerlen-Noord.

Door Jos Benders, arts-redacteur

Betere levenskansen voor de volgende generatie is het streven, waarbij het niet uitmaakt of je in Heerlen-Noord of elders in Nederland wordt geboren. Speerpunten zijn: gezondheid, veiligheid, leren, werken, wonen. Ron Meyer is programmadirecteur van het Nationaal Programma Heerlen-Noord (NPHLN). Hij schrijft: ‘Trots is de brandstof van onze inhaalrace.’

Vraag aan hem. De inzet is ambitieus, de noodzaak kennelijk niet minder?
’We hebben eigenlijk alles: een indrukwekkende geschiedenis, een prachtig landschap en ongelofelijk mooie mensen met veel humor en zelfspot. Ik ben verliefd op mijn stad en wijken, maar ik ben niet blind voor wat er anders moet. Onze kinderen verdienen dezelfde kansen als elders in Limburg en Nederland.’

De reddingsboei, of een van de boeien. Hoe kreeg die vorm?
‘Door Lodewijk Asscher, voormalig vicepremier, en Roel Wever, burgemeester van Heerlen, werd besloten een alliantie op te richten. Woningcorporaties, scholen, het Rijk, de gemeente, zorginstellingen en vele anderen stapten in. Ook bewoners besluiten intussen mee over onze jaarplannen. Wiro Gruisen van zorgverzekeraar CZ was een van de pioniers.’

Als we een ijkpaaltje steken, wat mag dan het resultaat tot nu toe zijn?
‘We zijn nog maar vier jaar van de vijfentwintig bezig. De resultaten zijn best bijzonder: tien van de veertien basisscholen kennen een Rijke Schooldag. Met meer aandacht voor taal, talentontwikkeling en bewegen. Onderzoek van de Universiteit Maastricht laat zien dat kinderen in Heerlen-Noord groeien op het vlak van nieuwsgierigheid, vindingrijkheid en lezen. Vanaf september doen alle basisscholen mee. Daarnaast zijn afgelopen jaren zo’n achthonderd mensen vanuit de bijstand aan het werk gegaan via onze Bovengrondse Vakschool. Het meest verregaand is de invoering van de Parkstadwet: voorrang voor eigen inwoners met werk op een huurwoning. Een van mijn favorieten is het project In de Box, waarmee alle gezinnen met pasgeborenen door zogeheten Ooievaarsmoeders worden bezocht. Vrijwilligers die vijfhonderd gezinnen per jaar thuis bezoeken. Ze nemen een prachtig geboortepakket mee, samengesteld door mama’s.’

Ten slotte, hoe is de samenwerking met de zorg-verzekeraar bevallen?
‘Ik herinner me nog dat Wiro Gruisen van CZ tijdens mijn sollicitatiegesprek vroeg naar het Nationaal ZorgFonds op mijn cv, een initiatief van de SP om de zorgverzekeraars te vervangen door een modern ziekenfonds… Of ik wel met een zorgverzekeraar kon samenwerken? Kijk, in mijn ideale wereld zou het huidige systeem met zorgverzekeraars niet bestaan. Maar zolang die ideale wereld er niet is, werk ik met iedereen samen voor onze inhaalrace.’

In Heerlen-Noord worden mensen minder oud en ligt de ervaren gezondheid van bewoners een stuk lager dan gemiddeld in Nederland. Dat merkte zorgverzekeraar CZ, van oudsher marktleider in het gebied. Deze legt jaarlijks vijfentwintig miljoen bij op gezondheidskosten in Heerlen-Noord. Vraag: hoe moeilijk was het uw raad van bestuur van de noodzaak te overtuigen en Zuid-Limburg een extra hand te helpen, Wiro Gruisen, scheidend manager regioregie?
‘Dat viel reuze mee, want door het uit te leggen, kreeg ik van de bestuurders alle ruimte om namens CZ in deze samenwerking te stappen. Het hangt niet van de persoon af, maar van de ruimte die de organisatie je geeft. Het gaat dus om het vertrouwen dat wat we doen in het belang is van onze verzekerden. Wat daarbij ook heeft geholpen, is dat onze bestuurders op een later moment samen met de ledenraad op werkbezoek in Heerlen-Noord zijn geweest. Ze hebben daar met eigen ogen gezien dat samenwerking met partners buiten de zorg noodzakelijk is om de zorg voor onze verzekerden in deze regio toegankelijk en betaalbaar te houden. De onderliggende sociale problematiek zorgt er immers voor dat er een extra beroep op schaars zorgpersoneel wordt gedaan. Het gaat met andere woorden om maatschappelijke problematiek die je dan ook als samenleving moet oplossen.’

Hoe viel de inbreng van CZ op het wijdlopige plan te rijmen met de beperkingen, per definitie opgelegd door de Zorgverzekeringswet?
‘Een zorgverzekeraar die zich aan allerlei wettelijke regels moet houden, kan de premiegelden eigenlijk alleen voor zorg inzetten. Dus niet voor het voorkómen van zorg. Toch is het ons gelukt om aan het programma van Heerlen-Noord bij te dragen. We ondersteunen het programmateam en we helpen mee om nieuwe initiatieven mogelijk te maken. Dat doen we samen met de zorgverleners, zoals de huisartsen, de thuiszorg en het welzijnswerk. Zo is een van de PlusWIJkteams in Hoensbroek-Noord van start gegaan. En met het Gezondheidscentrum Hoensbroek Noord en de gemeente onderzoeken we of we gezamenlijk het verduurzamen van een woning mogelijk kunnen maken als kou en tocht de gezondheidsklachten veroorzaken.’

En toen moest van start worden gegaan. Wat hebben de afgelopen jaren u als zorgverzekeraar gebracht en vooral Heerlen-Noord?
‘We staan nog maar aan het begin van het generatielange project. Toch heeft het ons als CZ en onze partners in de zorg nu al geholpen om de blik te verruimen. Het besef dat het probleem van het dreigend zorginfarct vooral buiten de zorg moet worden opgelost. Echter ook dat iedereen daaraan op eigen wijze kan bijdragen. Als deel van het groter geheel.’

U staat op het punt het stokje over te dragen aan uw opvolger. Wat zou u bij uw afscheid als moraal willen meegeven aan Ron Meyer?
‘NPHLN is een echte voorloper in het denken over gezondheid samenhangend met leefomstandigheden zoals wonen, werk, onderwijs en inkomen. Het laat zien dat ongelijk investeren in ongelijke gevallen noodzakelijk én rechtvaardig is. Daarmee is het een inspiratiebron voor velen, zowel landelijk als regionaal. Anderen kunnen hiervan leren. Andersom geldt echter hetzelfde. NPHLN kan ook leren van het netwerk van integrale wijkaanpakken dat zich in een snel tempo in Zuid-Limburg ontwikkelt. Ik adviseer Ron om nog meer de samenwerking met dit lerend netwerk op te zoeken.’

‘Het aantal gezondheidsnetwerken waarin Wiro Gruisen zit, is haast ontelbaar. Dat zegt veel over zijn gemeenschapsdenken. Hij is een van de pioniers in de wereld van zorgverzekeraars. Dat CZ meedoet aan onze inhaalrace, mag op het conto van Wiro. Zonder hem was dat niet gelukt.’ Citaat Ron Meyer