De geboorte van de moderne pluswijk waarin je graag wil wonen
Zuid-Limburg staat voor een grote opgave. De urgentie is helder: grote gezondheidsverschillen, druk op de zorg en complexe maatschappelijke vraagstukken. Een nieuwe aanpak begint in de wijk, dicht bij de leefwereld van inwoners. PlusWIJken is aanjager van deze transformatie. Met een werkwijze die ruimte laat voor maatwerk. Geen extra structuur, maar juist versterking van wat er al is.
Door JOS BENDERS, arts-redacteur
Anders gezegd: een beweging van zorg naar gezondheid en welzijn, van behandelen naar voorkomen van ziekten, van systemen naar mensen. Nummer 1 spreekt met kartrekkers Jorn van Harwegen den Breems, projectleider Programmalijn 1 PlusWIJken, en Monique van de Ven, procesbegeleider van de PlusWIJkteams in de Baandert, Lindenheuvel, Elsloo en Obbicht.
WAAR KNELDE DE SCHOEN DIE HET OPZETTEN VAN PLUSWIJKEN NOODZAKELIJK MAAKTE?
Jorn: ‘De schoen knelde vooral doordat veel vragen van inwoners niet passen binnen één loket. Gezondheid, welzijn, geldzorgen, eenzaamheid en meedoen, lopen vaak door elkaar heen. Dan moet je niet vanuit systemen redeneren, maar vanuit de leefwereld van mensen. Het vraagt om een nieuwe manier van werken. PlusWIJken is opgezet om schotten te doorbreken en in de wijk samen te werken tussen zorg en sociaal domein.’
Monique: ‘Weliswaar gebeuren er al veel goede dingen in de wijk, alleen hebben inwoners vaak geen weet van het aanbod. Datzelfde geldt voor de professionals die werkzaam zijn in een wijk. Het sleutelwoord in de PlusWIJkaanpak is domein overstijgende samenwerking en dan met name tussen zorg en welzijn. Nu zijn dit nog vaak twee verschillende werelden waarin professionals uit het zorg- en sociaal domein elkaar onvoldoende kennen en dus ook niet weten te vinden. Met als gevolg dat inwoners niet altijd de zorg en ondersteuning krijgen die ze nodig hebben.’
IK BEGRIJP OOK DAT DE HUISARTS ONTLAST MOET WORDEN OMDAT VEEL VRAGEN AAN HEM NIET DIRECT MEDISCH ZIJN. WAAROVER GAAN DIE VRAGEN DAN WÉL?
Monique: ‘Vaak gaan die vragen over eenzaamheid, stress, somberheid, overbelasting, schulden of het ontbreken van sociale contacten. Mensen melden zich bij de huisarts met een lichamelijke klacht waarvan de oorsprong evenwel niet medisch is. Denk bijvoorbeeld aan iemand die zich bij de huisarts meldt met hoofdpijn waarvan uiteindelijk blijkt dat die hoofdpijn niet medisch gerelateerd is maar komt omdat de betreffende persoon nachten wakker ligt van financiële problemen. Of iemand meldt zich met depressieve klachten en die blijken voort te komen uit gevoelens van eenzaamheid. Dat zijn serieuze problemen, die je niet altijd oplost met een medisch consult. Evenmin met het voorschrijven van een medicijn. Met als gevolg dat de patiënt blijft terugkomen en de zorgconsumptie stijgt. In de PlusWIJkaanpak is een welzijnscoach aan de huisartsenpraktijk verbonden. De niet-medisch gerelateerde vraagstukken worden door de huisarts doorverwezen naar de welzijnscoach.’
DE PLUSWIJKAANPAK VERSTERKT WIJKEN WAARIN MENSEN GRAAG WILLEN WONEN, SOCIALE RELATIES HEBBEN, MET PLE- ZIER DEELNEMEN AAN ACTIVITEITEN EN ZICH VEILIG VOELEN. WELKE HARDE GARANTIE BIEDT DAT OP MEER GEZOND ZIJN?
Jorn: ‘Een garantie op gezondheid bestaat niet. Maar we weten wel dat gezondheid veel breder is dan zorg alleen. Mensen die zich verbonden voelen, kunnen meedoen en grip ervaren op hun leven, hebben doorgaans meer veerkracht. Een sterke sociale basis heeft een positieve impact op het fysieke en mentale welzijn. Wanneer je goed in je vel zit, dan ben je veerkrachtiger en beter in staat om met de uitdagingen in het leven om te gaan. Positief welzijn leidt tot vermindering van stressgevoelens, maar ook tot bijvoorbeeld een verminderd risico op hart- en vaatziekten. Een sterke sociale basis heeft ook als voordeel dat het je zelfvertrouwen en eigenwaarde vergroot. Vervolgens zie je terug dat mensen in de wijk meer omzien naar de ander en ook voor elkaar zorgen.’
EN TOEN MOEST ER VAN START WORDEN GEGAAN MET TWAALF PLUSWIJKEN, EEN AMBITIEUZE OPDRACHT. HOE DOORBRAK U OUDE STRUCTUREN?
Monique: ‘Een belangrijke les is dat transformeren mensenwerk is. Een goede relatie tussen inwoners, professionals maar ook tussen inwoners en professionals is het fundament. Echte transformatie lukt alleen met langdurige samenwerking op wijkniveau. Zo’n samenwerking ontstaat niet zomaar, die moet je organiseren. Je moet elkaar leren kennen en vertrouwen. Het PlusWIJkteam heeft hier een aanjaagrol in; we zeggen ook wel dat het PlusWIJkteam de motor in de wijk is. In een van de wijken gaven inwoners aan zich niet altijd veilig te voelen. Dankzij de korte lijnen met de wijkagent en de boa konden we snel organiseren dat er een maandelijks ontmoetingsmoment in het wijkcentrum plaatsvindt. Inwoners kunnen daar hun vragen stellen. Maar minstens zo belangrijk: ze ontmoeten elkaar.’
Jorn vult aan: ‘Oude structuren doorbreek je niet met alleen een plan op papier, maar door in de wijk samen te doen. PlusWIJken versterkt bestaande initiatieven, helpt nieuwe aanpakken te ontwikkelen en brengt partijen bij elkaar die elkaar niet vanzelfsprekend vinden.’
HOE LUIDEN, NU DE PLUSWIJKEN LOPEN, DE REACTIES VAN DE INWONERS?
Monique: ‘Doordat we heel actief in de wijk aanwezig zijn, wordt de herkenbaarheid van onze PlusWIJkteams steeds groter. Inwoners hebben belangstelling en melden zich actief aan voor onze bijeenkomsten. We merken ook dat mensen graag iets voor een ander willen betekenen en/of willen meedenken over verbetering in de wijk. Als ze daarin door het PlusWIJkteam gefaciliteerd worden, dan versterkt dat de samenwerking. Anderzijds zijn inwoners ook terecht kritisch. We zullen het vertrouwen moeten winnen en niet het zoveelste project in de wijk zijn dat uiteindelijk een stille dood sterft. Daarnaast voelen inwoners nog niet altijd de urgentie om te transformeren van zorg naar gezondheid. Men is zich er nog niet altijd van bewust dat de huidige zorg op deze wijze niet toekomstbestendig is.’
STEL, IK KOM IN EEN VAN DE DEELNEMENDE GEMEENTEN WONEN EN BEN NIET BEKEND MET PLUSWIJKEN. HOE SMEEDT U MET MIJ EEN BAND ALS NIEUWKOMER?
Monique: ‘Door oprecht nieuwsgierig naar u te zijn. Wat zijn uw bevindingen en behoeften? En wie heeft u daarbij nodig? We laten u welkom voelen in onze wijk en wijzen u de weg naar de gewenste voorzieningen. Een band kan alleen ontstaan door een menselijke benadering, dat is te allen tijde het fundament.’
WELKE ZIJN UW VOLGENDE AMBITIES?
Jorn: ‘De volgende ambitie is dat PlusWIJken echt een duurzame werkwijze wordt. Dus, verder bouwen aan sterke, gezonde en veerkrachtige wijken, samenwerking verdiepen en beter verankeren wat werkt. De ambitie is niet alleen groter worden, maar vooral steviger en blijvender.’
Monique: ‘De afgelopen periode hebben we kennisgemaakt, relaties opgebouwd en inwoners en professionals kennis laten maken met de aanpak. Nu moeten we inderdaad verder bouwen en de aanpak duurzaam laten landen in de wijk. Daarvoor is het cruciaal om de mogelijkheid van ontmoeten te stimuleren en faciliteren. Tussen inwoners, tussen inwoners en professionals en tussen professionals onderling. Ontmoetingsplekken vormen hiervoor het fundament en dragen bij aan het realiseren van mede-eigenaarschap.’
PlusWIJken is een van de transformatieplannen van Gezond Zuid-Limburg. In PlusWIJken werken inwo- ners, welzijnsinstellingen, gemeenten, huisartsen, zorgorganisaties en zorgverzekeraars CZ en VGZ samen aan gezonde en vitale wijken waar inwoners een betere gezondheid en welbevinden ervaren.
Na de eerste zes pilotwijken Bleijerheide-Centrum- Nulland, Daalhof, de Baandert, Eijsden, Hoensbroek- Noord en Lindenheuvel zijn eind 2025 in zes nieuwe pilotwijken PlusWIJkteams aan de slag gegaan. De aanvullende wijken zijn Douvenrade, Elsloo, Nuth, Obbicht, Schinveld en Schaesberg.
