Betere, goedkopere en menselijkere zorg
De zorg zucht onder een tekort aan personeel. Zeker in de thuis- en ouderenzorg staan duizenden vacatures open. In verpleeghuizen is zelfs sprake van leegstand omdat er simpelweg geen verzorgers en verpleegkundigen beschikbaar zijn. ‘Volstrekt onnodig’, zegt Peter Geilen, bestuurder van de Limburgse zorgcoöperatie Zorg&Co. ‘Het is puur een kwestie van anders en efficiënter organiseren. Dan kunnen we én goedkopere én betere zorg leveren.’
Door JOS CORTENRAAD
Twintig jaar geleden opgericht om toekomstige personele tekorten in de zorg op te vangen, bewijst de coöperatieve aanpak zijn gelijk. Zorg&Co is financieel gezond met meer dan duizend zelfstandige professionals die op flexibele basis werken voor tientallen Limburgse zorgorganisaties en particulieren.
Peter Geilen is trots op zijn coöperatie die tegen de stroom in een succes is gebleken. ‘Maar het gaat mij vooral om de hardnekkige mist en misverstanden rond de zorgsector in Nederland. Het systeem deugt niet, is te bureaucratisch. Verpleeg- en thuiszorg zijn daardoor veel te duur. Er zijn genoeg mensen die in de zorg willen werken,maardesalarissenzijnmager,zekervoorverzorgendenen de zogenoemde handjes aan het bed. Het is toch raar dat we de broodnodige arbeid in de zorg zwaar belasten om vervolgens de geïnde belasting voor andere doelen te gebruiken. Door de arbeid anders te organiseren, ofwel coöperatief, houden we een deel van deze anders af te dragen belasting beschikbaar voor de zorg. Dat was voor ons twintig jaar geleden al de belangrijkste drijfveer om het anders te doen, te bewijzen dat het helemaal niet zo moeilijk is om goede en betaalbare zorg te leveren. Wij kunnen nog steeds uren leveren van negentig minuten.’
Vereniging
Niet voor iedereen is duidelijk hoe een coöperatie functioneert. ‘Een coöperatie is een vereniging. Als zelfstandige word je lid en tegelijk voor een klein stukje eigenaar. De coöperatie zoekt opdrachtgevers, de leden kiezen zelf waar ze willen werken en hoeveel uren. Onze administratie regelt de uitbetaling en al het papierwerk zoals opleidingen via onze eigen Zorgacademie. Er zijn geen managementlagen, onze mensen regelen alles zelf op de werkvloer inclusief hun eigen werkschema’s en de contacten met de opdrachtgever. Heel eenvoudig eigenlijk.’
De zelfstandigen krijgen een hogere uurprijs uitbetaald en toch zijn opdrachtgevers onder de streep goedkoper uit. ‘Hoe dat kan? Allereerst betekent minder managementlagen lagere kosten. Want: minder werkplekken en salarissen. Daarnaast worden alleen effectief gewerkte uren uitbetaald. In loondienst krijg je ook betaald als je er niet bent: een dertiende maand, vakantiedagen, doorbetaling bij ziekte, Een coöperatielid krijgt alleen de gewerkte uren betaald. Een werknemer in vaste dienst is duurder en verdient netto minder. Zorg via een coöperatie betekent meer budget voor directe zorg aan méér mensen. Meer arbeid dus voor minder geld, oftewel goedkopere zorg.’
Echt ondernemerschap
Een mooi systeem, maar is er dan geen sprake van verkapt dienstverband en loopt de staat hierdoor niet veel inkomsten mis? ’Enkele van de grootste misverstanden. Hoezo schijnzelfstandigheid? Wij bieden ondernemers juist échte zelfstandigheid, echt ondernemerschap met eigen keuzes in hun eigen vak. Juist zzp’ers betalen méér belasting dan werknemers in loondienst. Ze organiseren in toenemende mate hun eigen zekerheden bij ziekte en pensioen. Ze kosten niet meer dan een werknemer in loondienst maar houden netto wel meer over. Ik begrijp niets van de aversie tegen zzp’ers. In mijn ogen is de coöperatie een stap vooruit; een moderne vorm van organiseren en samenwerken. Zeker in een zorgsector met een groeiende vraag van cruciaal belang. Overigens komen onze leden niet in de problemen met de DBA-wetgeving, mede omdat ze via een coöperatie werken en mede-eigenaar zijn.’
Mantelzorgers ontzorgen
Over groei gesproken: de zorgvraag zal met de vergrijzing en een hogere levensverwachting toenemen. ‘Langer thuis wonen klinkt leuk, maar is geen wens van iedereen. De woningen zijn vaak te groot en ongeschikt voor goede zorg; eenzaamheid komt voor en ook een gevoel van onveiligheid. Daarbij wordt dan ook een zwaar beroep gedaan op de mantelzorger. De behoefte aan passende woonvoorzieningen groeit. Niemand wil naar een groot verpleeghuis en gescheiden worden van de levenspartner. Kleinschalige woon- zorglocaties schieten nu al als de spreekwoordelijke paddenstoelen uit de grond. Centra waar mensen zelfstandig kunnen wonen met zorg en hulp dichtbij, in huis zelfs. Kijk naar de projecten van vastgoedontwikkelaar Focus Real Estate uit Eindhoven. Zij renoveren historische panden, waaronder kloosters en kerken, maar ook winkels en bouwen op voormalige bedrijfsterreinen in het dorp duurzame appartementencomplexen waar onze leden weer kwalitatieve zorg mogen leveren.’
Diverse locaties
De leden van Zorg&Co bieden de recent geopende Dominicushof in Maasniel aan voor bewoning door echtparen. Andere locaties zijn Hof van Schöndeln in Roermond en Bei de Ling in Landgraaf.
Samen met Focus Real Estate zijn er initiatieven in Roosteren, Herkenbosch, Beesel, Maasbracht, Born, Stein, Lindenheuvel en Maastricht. De leden van Zorg&Co doen dit met hun eigen gespecialiseerde zorginstelling CAZZ. Kleinschalige zorglocaties die ook appartementen bieden aan echtparen waarbij de langstlevende het recht heeft te blijven huren, ook zonder zorgvraag. ‘En laten we de mantelzorger niet vergeten. Omdat we uren van negentig minuten hebben, oftewel structureel meer arbeidskrachten inzetten dan de collega’s, worden bij ons ook de mantelzorgers ontzien. We willen bewust ook de mantelzorgers ontzorgen.’
Buurtcentrum
De zorgcentra moeten méér zijn dan een woonplek voor ouderen. ‘Een plek om familie en vrienden te ontvangen én een honk voor de buurt. Bewoners en omwonenden ontmoeten elkaar, eten samen en ondernemen activiteiten, al dan niet met begeleiding. We zien dat op deze manier in de kleinschalige centra, zoals de Roosterhoeve waar we al jaren met Focus werken, de zorg effectiever is. Bewoners zijn actiever, blijven meer betrokken bij de maatschappij. Ze komen elkaar tegen, zijn minder eenzaam, blijven langer fit. Fijn oud worden dus.’
Betaalbaar wonen
En hoe zit het dan met de betaalbaarheid? ‘Kleinschalige woon- complexen zijn in de exploitatie goedkoper. Het grootste deel van de appartementen is door huur- en zorgtoeslag betaalbaar voor iedereen, ook met enkel een AOW-uitkering. We zijn er trots op dat we mensen voor minder dan duizend euro per maand huisvesting, schoonmaak, maaltijden en alle zorg kunnen bieden. Verder geldt ook hier: met vaste teams is de zorg effectiever in te richten. Teams die ook de thuiszorg in de buurt voor hun rekening nemen. Dat scheelt reistijd. En omdat het vaste teams zijn, vinden de zorgprofessionals makkelijk hun weg bij de cliënten. De ervaring leert dat we méér uren zorg leveren dan de traditionele organisaties, tegen lagere kosten. En het is voor iedereen fijner. Er ontstaat een band tussen bewoners, omwonenden en zorgverleners. Echt, de zorg hoeft niet vast te lopen. Sterker nog: zorg kan goedkoper, beter én menselijker. Wij bewijzen dat elke dag.’
