Coalitie

Januari uitgave 2026

Terwijl wij ons met velen voorbereiden op het kerstfeest en uitzien naar een nieuw jaar, wordt er in de nationale politiek hard gewerkt aan een nieuwe regering. En dat is niet gemakkelijk. Vóór de verkiezingen heb je als politicus je best gedaan mensen duidelijk te maken: dit is wat ik wil, hoe ik het zie, wat ík ga doen. Je hebt jezelf geprofileerd, beloftes gedaan. En dan breekt de tijd aan dat je met mensen van een andere partij, die andere beloftes hebben gedaan, anders tegen zaken aankijken, toch moet proberen samen tot één akkoord, één programma te komen.

Dat betekent polderen, onderhandelen, deals maken, compromissen sluiten. Dat kan grofweg drie vormen aannemen: een standpunt halverwege twee opvattingen innemen, je gelijk krijgen op één onderwerp en de ander gelijk geven op een ander onderwerp, of vaststellen dat je op een thema van mening mag blijven verschillen. In een regeerakkoord zullen alle drie de vormen van overeenstemming voorkomen.

Helaas accepteren burgers steeds minder dat hun mening, hun gelijk, hun wereldbeeld in een onderhandeling ter discussie wordt gesteld. Het lijkt alsof polderen, compromissen sluiten, steeds minder draagvlak krijgt. Mensen worden zelfs boos als ze hun zin niet krijgen, of als politici niet precies doen wat zij willen. Ik kreeg veertig jaar geleden nog applaus als ik een coalitieakkoord met meerdere partijen afsloot. Vandaag word ik in zo'n situatie uitgemaakt voor slapjanus of politicus zonder ruggengraat (en dan zijn dat nog de nettere termen). De verdeeldheid wordt aangewakkerd, is een politiek verdienmodel.

Tegelijkertijd balen we van polarisatie en egoïsme, en snakken we ten diepste naar verbinding en saamhorigheid. Misschien beseffen we te weinig dat we daar zelf mee kunnen en mee moeten beginnen. Verdeeldheid en strijd kunnen nooit de oplossing zijn. Ooit zullen we immers een vorm van eenheid, van samenleven moeten bereiken om verder te komen. Wanneer we daar zelf al van overtuigd zijn, helpt het als we die houding ook bij anderen steunen en waarderen. We moeten bruggenbouwers en verbinders meer respecteren en koesteren.

Een goede verbinder handelt vanuit respect voor ieders mening en voor degenen die voor die mening staan. Zo ontstaan fatsoenlijke verhoudingen. En dan kunnen er bruggen gebouwd worden, kan er sprake zijn van toenadering. Dat geldt voor een regeringscoalitie, maar ook bij u en mij thuis, in familie- en vriendenkring, op school, de club of buurt. Misschien is Kerstmis wel een ideaal moment om toenadering te zoeken, en ontstaan rondom de kribbe wellicht de mooiste en sterkste coalities. Ik wens u in elk geval een Zalig Kerstmis en een Verbindend Nieuwjaar.